Dünyada en eski zamanlardan beri yetiştirilen bitkilerden biri olan buğday, insan beslenmesinde önemli kaynaklardan biridir.  Poaceae familyasından bir ot olup Triticum cinsindendir. Başak, sap, kök olmak üzere üç kısma sahiptir ve kökler bitkinin topraktan beslenmesine, sap topraktan kökler aracılığıyla alınan gıda maddelerini başaklara iletmesine ve aynı zamanda ürünün dik durmasını sağlar. Buğday başakları 5-10 cm. uzunluktadır. Buğday tek yıllık bir otsu bitkidir.

  • Tüm dünyada üretimi yapılan buğdayın ilk kez  Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde Karacadağ yakınlarında kültüre alındığı biliniyor. Türkiye’deki tahıl üretiminin büyük bir kısmını buğday oluşturuyor. Ülkemizin hemen hemen her yerinde buğday yetiştirilmektedir.
  • Buğday dünyada en fazla üretimi yapılan bitkidir.

Buğday örneği

İlk tarım köylerin de iki çeşidi bulunmaktadır. Bunlar; sırasıyla siyez ve gernik’tir.

Buğday
Siyez Buğday

                                     

Buğday
Gernik Buğday

Gernik Buğdayı

Bu çeşitler yabani atalarına göre daha iri taneli ve sapları da yarı kırılgan türlerdi. Sonra ki dönemler de uzun boylu, iri taneli ve kavuzsuz iki türü çıkmıştır. Bu türler ekmeklik buğday ve makarnalık buğdaydır. Günümüzde en fazla ekimi yaygın olan türlerdir. Bu türlerin işlemesi daha kolaydır. İnsanlar en fazla  işlerine yarayan özellikte olan buğdayları seçerek, sonra ki dönem ekmek için ayırmışlardır. Bu buğdaylar seçilim baskısından oluşmuştur. Bunların yanında kısıtlı miktarlar da üretimi yapılan buğdaylarda bulunmaktadır.

Toprak İstekleri

Buğday derin, killi, tınlı-killi olan ve yeterli organik maddesi olan fosfor ve kireci bulunan, kumlu tınlı topraklar en iyi buğday topraklarıdır. Toprakta organik madde arttıkça, buğdayın verimi de artar. Besin maddesi yönünden fakir topraklarda kaplıca çeşitleri, orta şartlarda ekmeklik çeşitleri, en iyi şartlarda da makarnalık çeşitleri ekmek daha uygundur.

İklim İstekleri

Buğday bitkisi yetişme döneminin ilk devrelerinde düşük sıcaklık ve bol nemli hava istemektedir. Özellikle çimlenme ve kardeşlenme sırasında buğdayın istediği sıcaklık 5-10 C, nem ise %60 kadardır. Buğday gelişmesinin ikinci devresi olan sapa kalkmada ise 10-15 C sıcaklık ve %65 oranında nispi nem isteği olmaktadır.

Toprak Hazırlığı

Toprak işlemede, toprağı altüst etmeyen, devirmeyip alttan işleyen aletler kullanılmalıdır. İlk işlemeler için kırlangıç kuyruğu pulluk, kazayağı ve benzeri aletler kullanılmalıdır. Nemli ya da sulanan, nadassız tarım uygulanıp her yıl ürün alınan yerlerde toprak, hasattan hemen sonra gölge tavı varken pullukla 15-20 cm derinliğinde sürülmelidir. Ekimden öncede kazayağı + tırmık takımıyla ikileme yapılıp iyi bir tohum yatağı hazırlanmalıdır.

Buğday dikim aşamaları


Buğday Ekim Zamanı

Kışlık buğday ekimi 5-6 cm derinliğe yapılabilir. Ekilecek tohumluğun bin tane ağırlığına veya iriliğine bakarak bu derinlik küçük tohumlarda 4-5 cm, iri tohumlarda 5-6 cm olabilir. Buğday  ekiminde genellikle mibzer kullanılmaktadır.

Buğday Ekimi
Buğday Ekimi

Buğday Gübreleme Aşamaları

Bölgemiz toprakları buğdayın yetişmesi için gerekli olan besin maddelerinden fosfor, azot ve yer yer çinko bakımından fakirdir. Bu nedenle ilgili gübrelerin uygun miktarda uygun zamanlarda toprağa verilmesi gerekmektedir.

Uygulanacak gübre miktarı ekilen çeşide, toprakta bitki tarafından alınabilecek miktarına ve beklenen verim düzeyine göre değişiklik göstermektedir. Bunun için ürün yetiştirilecek arazilerden toprak örneğinin alınması ve analizinin yaptırılması gerekmektedir.

  • Bölge topraklarının ağır bünyeli ve kireç bakımından zengin olması nedeniyle verilen fosforun büyük kısmı toprak tarafından tutularak yarayışsız duruma gelmektedir.
    • Yapılan araştırmalara göre bitki almış olduğu toplam fosforun %75 ini ilk gelişme döneminde almaktadır. Bu nedenle fosforlu gübrelerin ekimle birlikte tohum yatağına verilmesi gerekmektedir.
    • Verilecek olan değerler toprak analiz sonuçlarına göre değişmekle birlikte ortalama değerler şu şekildedir:
    • Taban gübresi olarak saf fosfor ihtiyacı 6 kg/da’dır.
    • DAP(Di   Amonyum   Fosfat):%46   fosfor,%18   Azot   içerir.   14-16            kg/da            DAP kullanılır.Veya
    • TSP(Triple Super Fosfat):%43-46 fosfor içerir.    13-15 kg/da kullanılır,

veya

  • 20 20 0 KOMPOZE:%20 fosfor.%20 azot içerir.30 kg/da kullanılır.

Buğday Fosforlu Gübre  Uygulaması

  • Bölge topraklarının ağır bünyeli ve kireç bakımından zengin olması nedeniyle verilen fosforun büyük kısmı toprak tarafından tutularak yarayışsız duruma gelmektedir.
    • Yapılan araştırmalara göre bitki almış olduğu toplam fosforun %75 ini ilk gelişme döneminde almaktadır.Bu nedenle fosforlu gübrelerin ekimle birlikte tohum yatağına verilmesi gerekmektedir.
    • Verilecek olan değerler toprak analiz sonuçlarına göre değişmekle birlikte ortalama değerler şu şekildedir:
    • Taban gübresi olarak saf fosfor ihtiyacı 6 kg/da dır.
    • DAP(Di   Amonyum   Fosfat):%46   fosfor,%18   Azot   içerir.   14-16            kg/da            DAP kullanılır.Veya
    • TSP(Triple Super Fosfat):%43-46 fosfor içerir.    13-15 kg/da kullanılır

veya

  • 20 20 0 KOMPOZE:%20 fosfor.%20 azot içerir.30 kg/da kullanılır.

Buğday Azotlu Gübre Uygulaması

  • Azotlu  gübrenin  tavsiye  edilen  dozlarda  uygulanması,  sadece verim   açısından  değil      aynı zamanda dane kalitesi açısından da çok önemlidir.
  • Taban gübresiyle birlikte bir kısım azot gübresi verildiğinden geri kalan kısmı ilkbaharda yaprak

gübresi şeklinde kullanılabilir.

  • İlkbahar azotlu gübre kullanımı çok sıcak olmayan ve yağışlı olan günlerde kullanılmalıdır. (%33 lük amonyum nitrat veya üre kullanılabilir.)
  • Azotlu gübre ihtiyacı çeşide ve tarlanı verim potansiyeline göre değişmekle birlikte ortalama

değerler şu şekildedir:

  • Saf Azot ihtiyacı 8-9 kg/da dır. Sulu şartlarda bu değer 15 kg/da olmaktadır.
  • 20 20 0 Kompoze %20 P,%20 N içerir.40 kg/da kullanılır veya
  • Amonyum Nitrat %33 Azot içerir. 27 kg/da kullanılır.

Buğday Hasatı

Buğday, biçerdöver, tırpan ve orakla hasat edilebilir. Buğday tarımında biçerdöver ile hasat, danedeki su oranı % 13-15 dolaylarında iken yapılır. Hasat zamanı geldiğinde buğday bitkisi tam olum devresindedir ve tümüyle saman rengini alır. Hasada erken  girilmesi üründe kurutmayı gerektirir, geç kalınması ise hasat kayıplarını artırır.

Buğday hastaı
Buğday Hasatı

Buğday Yabancı Otlar ve Mücadelesi

  • Yabancı otların rekabet gücü kültür bitkisinden fazla olduğundan bitki zayıf düşmekte ve verim kayıpları hububatta %20-40 lara varmaktadır.
  • Hasat edilen üründe %2 oranında daha fazla rutubet oluşturmakta ve depolamada sorunlar çıkartabilmektedir.
  • Sürümü ve hasadı zorlaştırmaktadır.
  • Hasat edilen ürünün içinde yabancı ot tohumu olduğunda ürünün Pazar değeri düşmektedir.
  • Tohumluk kalitesi iyi olmamaktadır.
  • Yabancı otlar bitki hastalık ve zararlıları için iyi bir barınma ortamı oluşturmaktadırlar.
FAMİLYASIBİLİMSEL ADITÜRKÇE ADI
AsteraceaeSilybum marianumKangal
BrassicaceaeSinapis arvensisYabani hardal
BrassicaceaeCapsela bursa-pastorisÇoban çantası
ConvolvulaceaeConvolvulus arvensisTarla sarmaşığı
PapaveraceaeFumaria officinalisŞahtere
PapaveraceaePapaver rhoeasGelincik
ApiaceaeCaucalis latifoliaPıtrak
AsteraceaeMatricaria chomomillaPapatya
BrassicaceaeRaphanus raphanistrumYabani turp
AsteracaceaeCirsium arvenseKöygöçüren
BrassicaceaeBoreava orientalisSarıot
ChenopodiaceaeChenopodium albumSirken

BUĞDAYDA SORUN OLAN BAZI DAR YAPRAKLI YABANCI OTLAR

FAMİLYASIBİLİMSEL ADITÜRKÇE ADI
PoaceaeAlopecurus mycsuroidesTilki kuyruğu
PoaceaeAvena sterilisKısır yabani yulaf
CaryophyllaceaePhalaris spp.Kuş yemi
PoaceaeLolium spp.Delice
RubaceaeSeteria verticillataYapışkan ot

Buğday Zararlıları ile Mücadele Yöntemleri

  • Kültürel   mücadele(elle yolma, çapalama   vb aletlerle  ortadan kaldırma)
  • Sertifikalı ve temiz tohum kullanma
  • Hayvan gübresi ilaçlama yapma
  • Nadas   sisteminde   iyi   bir   toprak   işlemesi   ile   yabancı ot tohumlarını tohum bağlamadan ortadan kaldırma
  • İlaçlama yapma(%97 geniş,%3 ü dar yapraklı herbisit)
  • Ekim nöbeti uygulamak
  1. Kültürel Önlemler:
  • Temiz ve sertifikalı tohumluk kullanmak
  • Tekniğine uygun nadas yapmak
  • Ekim Nöbeti uygulamaktır.
  • Kimyasal Mücadele:
  • Geniş yapraklı yabancı otlarda çıkış sonrası ilaçlamalar, genellikle yabancı otların 2- 6 yapraklı, gelişimlerinin hızlı olduğu genç dönemlerinde yapılmalıdır.
  • İlaçlamanın tahılların sapa kalkma devresinden sonra yapılması, ilaçlama sırasında bitkilerin traktörle kırılmasına yol açmaktadır. Ayrıca buğday ile yabancı otlar arasında rekabet dönemi uzadığından, verim düşüklüğü olmaktadır. İlaçlamanın geç yapılması durumunda, yabancı otlar yeteri kadar kontrol edilemeyebilir ve sonuçta da bu yabancı otlar tohum bağlayarak ertesi yıl tarladaki yabancı ot yoğunluğunun artmasına neden olmaktadır

DAR YAPRAKLI YABANCI OTLARLA MÜCADELE

  1. Kültürel önlemler:
  • Temiz ve sertifikalı tohumluk kullanılmalı
    • Tekniğine uygun nadas yapmalı
    • Ekim nöbeti uygulanmalı
    • Tarla çevresinin temizliğine özen gösterilmeli
  • Kimyasal Mücadele:

İlaçlama buğday ve yabancı otların 2 yapraklı ile kardeşlenme sonu dönemi arasında yapılmalıdır.

Ayrıca yabani yulaf için ekonomik olarak ilaçlanması gereken yoğunluk 3-5 adet bitki/m2 ’ dir.

Dar yapraklı yabancı otlar buğdayla 2 yapraklı dönemde rekabete başlamaktadır.4 yapraklı dönemde yok edilseler bile üründe azalma oluşmaktadır.

Buğday
Buğday

Diğer Blog Yazılarımıza Göz Atmak İsterseniz;
Çilekte Kırmızı Örümcek Zararı
Aşılı Fide Nedir?
Otomasyonlu Modern Sera Sistemleri
Kaynakça;

http://ankomer.com/Sayfa.aspx?pid=64&cid=0&Lang=TR

http://dogalhayat.org/turler/boreava-orientalis-sariot/

https://pxhere.com/tr/photo/602153

 Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Konya-2018 Yabancı Ot Mücadelesi Kitabı

Diğer Paylaşımlar