pamuk

Pamuk Nedir? Pamuk Yetiştiriciliği Nasıl Yapılır? Pamuğun Tarihçesi, Ekonomisi, Özellikleri ve Kullanımları

Anavatanı

Kullanımı M.Ö. 5000 yılına kadar uzanan pamuk, değerli bir doğal lif kaynağı olması nedeniyle önemli bir ticari ürünüdür. Anavatanı Hindistan olduğu varsayılan Pamuk bitkisinin nüfuz ettiği alanlar ve dünya ekonomisine katkısı oldukça fazladır.  Dünyada ABD, Çin, Hindistan, Pakistan, Brezilya, Özbekistan, Türkiye, Yunanistan, Avustralya başta olmak üzere birçok ülkede pamuk yetiştiriciliği yapılır.

Pamuk Tarımsal özellikleri ile:

  • Endüstri bitkisi
  • Yağlı tohum bitkisi
  • Çapa bitkisi olarak tanımlanır.

Pamuk Nedir?

Ebegümecigiller familyasına ait otsu ya da odunsu yapılı pamuk bitkisi değişen uzunluklarda elyaflardan oluşur. Pamuk, Gossypium cinsinden pamuk bitkilerinin doğal liflerinden yapılır. Tohum, çiçek, yaprak, sap ve kökten oluşur. Pamuğun gövdesi çok tüylü olmakla beraber bolca dalları ve uzun saplı yaprakları bulunmaktadır.

Pamuk esas olarak bitki yapısı için çok önemli olan çözünmeyen bir organik bileşik olan selülozdan oluşur ve yumuşak ve kabarık bir malzemedir. Pamuk bitkisinin bol güneşe, uzun süre donsuz ve bol yağmura ihtiyacı vardır.

“Pamuk” terimi, pamuk bitkisinin kozada yetişen kısmını, yani kabarık pamuk liflerini kaplayan kısmını ifade eder. Pamuk, daha sonra yumuşak, dayanıklı bir kumaş oluşturmak için dokunan iplik haline getirilir.

Pamuk Yetiştiriciliği

Pamuğun Tüketimdeki yeri:

  • İplik sanayisi
  • Bitkisel Yağ
  • Hayvancılık için hammadde olarak kullanılmaktadır.

Pamuk yağının faydaları:

  • Kalp sağlığına destek olur.
  • Nörolojik sağlığa ve hafızaya iyi gelir.
  • Kan basıncına iyi gelir.
  • Kanserle mücadele eder.
  • Kolesterole iyi gelir.
  • Güçlü bir antioksidandır.
  • Hücre hasarını engeller
  • İyileşmeyi hızlandırır.
  • Saç sağlığına iyi gelir.
  • Cilt sağlığına iyi gelir.
  • Kilo vermeye yardımcı olur.
  • Yaraları tedavi eder.

Pamuk İsminin Kökeni ve Sanayi Devrimi

Orta Farsça (Pehlevice veya Partça) pambak veya pambuk “pamuk kozası” sözcüğünden alıntıdır. Orta Farsça sözcük Eski Yunanca bombúks βομβύξ  “koza”, özellikle Ege adalarında ipliğinden kumaş yapılan bir tür böceğin kozası sözcüğü ile eş kökenlidir.

Pamuk havını bitki tohumlarından ayıran bir alet olan ilk çırçır, on üçüncü yüzyılda Hindistan’da icat edildi. Çırçır, pamuk üretimini çok daha kolay ve hızlı hale getirerek elyafın yaygın olarak kullanılan bir tekstil olarak yayılmasına yardımcı oldu.

Sanayi Devrimi sırasında, eğirme makinesi, eğirme çerçevesi ve eğirme katırı gibi yeni teknolojilerin icadı ile İngiltere, önde gelen pamuk üreticilerinden biri haline geldi. Bu eğirme makinelerinin tümü, üreticilerin pamuğu yüksek oranlarda eğmelerine olanak sağladı.

Bununla birlikte, Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa’da malzemenin üretiminin artmasına yol açan, Amerikan Eli Whitney’in mekanik pamuk çırçır icadıydı. Makine gücünü kullanarak tohumları pamuktan hızlı ve verimli bir şekilde ayıran bu yeni araç, pamuk balyası üretmek için gereken el emeği saatlerini 600 saatten 12 saate indirdi. Aynı dönemde Amerika, özellikle Güney eyaletleri, lifler biraz daha uzun ve daha güçlü olduğu için daha yüksek kaliteli pamuk üretmeye başladı.

Çiftçi Uygulamaları: Toprak Hazırlığı

 Toprak Hazırlığı Traktörle

  • Toprağın Tesviyesi
  • Toprağın patlatılması
  • Derin sürün
  • İkincil sürüm işlemleri

Münavebe: Toprak verimliliğinin sürekliliğini sağlayabilmek, pamuk üretiminde ortaya çıkan bazı sorunların (yabancı ot, zararlı, toprak yapısındaki bozulmalar) üstesinden gelebilmek ve ekonomik pamuk tarımı yapabilmek için münavebe zorunludur.

Pamuk Yetiştiriciliği

Çiftçi Uygulamaları: Ekim

  • Ekim işlemi mutlaka 15 Nisan – 15 Mayıs tarihleri arasında
  • Ekim, hazırlanan tohum yatağının şekline göre düze yada sırtlara yapılabilir.
  • Ülkemizde yaygın olarak kullanılan ekim yöntemi mibzerle sıraya ekimdir.
  • 2. Ekim Pamuk Mayıs- Haziran ayında yapılır. Verim%30 daha düşüktür.

Çiftçi Uygulamaları: Ot kontrolü

Mekanik Mücadele

  • Traktör ile sürüm
  • El ile çapa

Kimyasal Mücadele

  • Çıkış öncesi Ot ilacı
  • Çıkış sonrası Ot ilacı

Sulu pamuk tarımında tarlanın yabancı ot durumuna göre 2-3 kez el, 3-4 kez traktör çapası yapılmalıdır

Çiftçi Uygulamaları: Sulama

Sulama Pamukta uygun bir sulama için;

  • Bitki ve toprak özelliklerinin,
  • Sulama zamanının ve sulama aralığının,
  • Her sulamada verilecek su miktarının
  • Bölgeye göre, en uygun sulama şeklinin bilinmesi gerekmektedir.

Toprağın özelliğine ve sulama şekline göre 4-8 kez arası sulanır.

Sulama genellikle salma şeklindedir

Çiftçi Uygulamaları: Gübreleme

Gübreleme Ülkemizde üreticiler:

  • Ezber ve analiz yapılmadan
  • Eksik ve Yanlış gübreleme yapmaktadır.

Verimliliği artırmak için:

  • Toprak analizi sonucunda,
  • Bölgelere ve hedeflenen göre gübreleme yapılmalıdır.

Çiftçi Uygulamaları: Hastalıklar

  • Beyaz Sinek
  • Yeşil Kurt
  • Kırmızı Örümcek

Pamukta İlaçlama:

  • Pülverizatör veya Atomizör ile yapılır.
  • Yılda 4-6 Kez ilaç atılır.

Türkiye’de Üretimi

Türkiye Pamuk Ekiliş Alanı

Pamuk Ekiliş Alanı

Türkiye Pamuk Rekoltesi

Pamuk Rekoltesi

Ekonomideki Yeri

Türkiye’de tarımın bel kemiklerinden biri olan pamuk en çok Güney Doğu Anadolu bölgesinde üretilmektedir. Şanlıurfa %44’lük bir üretim oranı ile en çok pamuk üretilen ilimiz konumundadır. 

Pamuk, dokuma, tekstil ve yağ sanayilerinin hammaddesidir. Pamuğun kalitesi de her alanda önemini göstermektedir. Bundan dolayı, gelişen teknolojiyle beraber ülkemizdeki pamuktaki kalitesi yıllar geçtikçe artmaktadır. Ancak son yıllarda pamuğun fiyatı aynı pozitif gelişmeyi gösterememiştir. Yıllara göre kütlü pamuk fiyatına baktığımız zaman dramatik bir artış görürüz. Peki, bu fiyat artışına kalite mi neden oluyor yoksa başka nedenler var mıdır?

Tarım sektöründe girdi maliyetlerindeki dramatik artış ne yazık ki bu fiyat artışının başlıca sebebidir. Pamuğun maliyetinin %50’sini gübre (%23) ve mazot (%27) oluşturmaktadır. Sadece bu iki girdi maliyetindeki fiyat artışları pamuğun fiyatının ani artışı için yeterli bir sebeptir. Bu yüzdendir ki tarım teknolojileri ve yeni yöntemler sayesinde her ne kadar kalite artsa da fiyat için aynısını söyleyemiyoruz.

Peki dünyadaki üretimi ve fiyatı nasıldır?

2019/2020 yıllarına göre Hindistan Çin’in pamuk üretimini geçerek dünyadaki pamuk üretiminin yaklaşık %23’ünü karşılayacak şekilde ilk sıraya yerleşmiştir.  Hindistan ardından ise Çini, ABD ve Brezilya izlemektedir.

ABD ve Dünya genelinde pamuk fiyatında böyle bir artış söz konusu değildir. Aksine, bir düşüş vardır.

Son Üç Yıl Kütlü Pamuk Bilançosu

Dünya Pamuk Durumu

Türkiye’nin İthalatı

  • Pamuk İhtiyacı 1,514 bin Ton/Yıl
  • İthalat 962 bin ton
  • İthalat bedeli: $1,5 Milyar
  • Tüketimin %60 İthalat ile karşılanıyor.
  • 2021 Stok/ Kullanım Oranı %74

Pandemiden dolayı Normalleşme olmaz ise Kütlü pamuk fiyatları düşecektir.

Pamuk Yetiştiriciliği Desteklemeleri

2021 Yılı Pamuk destekleri

  • Mazot: 62TL
  • Gübre: 8 TL
  • Fark Ödemesi desteği 1,1 TL/kg (Maksimum 500 kilo verim)
  • 50 dekar Pamuk üreten iyi bir Çiftçi 2022 yılında devletten alacağı toplam destek tutarı hesabı:
  • =(50x 70 + 50x500x1,1)= 31.000 TL
  • Destek birim miktarı: 620 TL/da

Fiyat oluşumunu etki eden faktörler

Ülke rekolteleri fiyatın belirlenmesindeki ana sebeplerinden biridir.  Tekstil, yağ ve hayvancılık sektörü, Dünya ve ülkemizde iklimsel risklerin oluşumu, Dünya rekolteler, ülkelere uygulanan gümrük tarife ve kotalar, döviz kurları, uluslararası tüccarların davranışları, salgın hastalıklar, stok/ kullanım oranları, yerel fiyat oluşumları, tüccar ve çırçırcıların kar beklentileri, yerel arz – talep, çırçırcıların rekabet koşulları, kalite ve faiz oranları genel anlamda pamuktaki fiyat oluşumunu etki eden faktörlerdir.

Pamuk Yetiştiriciliği İklim İstekleri

  • Gelişme devresinde düşük sıcaklıklara karşı çok duyarlıdır.
  • Vejetasyon (ekim – hasat) süresi uzun olan bir bitki olduğundan en az 180-200 günlük bir donsuz periyoda ihtiyaç duyar.
  • Bunun yanı sıra büyüme mevsimi boyunca 4- 5 ay tek tip sıcaklık ister
  • Güneş ışığı, pamuğun erken gelişmesi ve çiçeklenmesi için çok önemlidir. Yetersiz gün ışığı, koza gelişimi ve olgunlaşmayı geciktirir.
  • 500 mm’nin üzerinde yağış olması ve bu yağışın yaklaşık 200 mm’lik kısmının pamuğun gelişme dönemi boyunca düzenli olarak dağılması gerekmektedir.
  • Hasat döneminde asla yağış yağması istenmez.

Pamuk Yetiştiriciliği Toprak İklim İstekleri

Pamuk, toprak isteği bakımından fazla seçici değildir.

  • Derin profilli olmalıdır.
  • Organik maddece zengin olmalıdır.
  • Su tutma kapasitesi yüksek topraklarda daha iyi gelişme gösterir.
  • Pamuk tarımı için organik maddenin % 2 olması idealdir.
  • Pamuk tarımı için reaksiyonu nötr olan (PH=7) topraklar idealdir.

Pamuk Nasıl İşlenir?

  • Pamuk yetiştiriciliği, pamuk tohumlarının ekilmesinden pamuk mahsulünün toplanmasına ve bir çırçır makinesinde işlenmesine kadar çok kapsamlı bir süreçtir.
  • İlk günlerde pamuk elle toplanır ve ayrılırken, bugün çoğu pamuk üretimi bir pamuk toplayıcı (tüm tesisi toplayan) veya kozayı bitkiden ayıran bir pamuk striptizci ile başlar.
  • Pamuk toplandıktan sonra balyalanarak çırçırlara gönderilmeden önce tarlalarda depolanır.
  • Çırçırlarda, malzemeyi kir, tohum ve tiftikten ayırmak için pamuk balyaları temizlenir ve kabartılır.
  • Pamuk, çırçırlardan geçtikten ve tohumlardan tamamen ayrıldıktan sonra, ham pamuk sıkıştırılır ve depolanır, daha fazla üretim için tekstil fabrikalarına gönderilmeye hazır hale getirilir.
  • Temizlenmiş ve kabartılmış pamuk, malzemeyi daha da temizleyen ve kısa lifleri daha sonra eğirme ve dokumaya hazır olan uzun bükümsüz bir ip haline getiren bir tarak makinesinden geçirilir.

Pamuk Nerede Yetişir?

Pamuk, ABD, Çin, Hindistan, Özbekistan, Pakistan, Brezilya ve Türkiye dahil olmak üzere dünyanın neredeyse tüm tropikal ve subtropikal bölgelerinde yetişir.

4 Farklı Türü

Her biri kendine has özelliklere sahip 4 farklı pamuk türü vardır.

  • Pima pamuğu: Dünyanın en kaliteli pamuğu olarak kabul edilen pima pamuğunun lifleri ekstra yumuşak ve ekstra uzundur. Pamuk, Güney Amerika’ya ve Amerika’nın Güneybatısına özgüdür. Pima pamuklu kumaş, solma, yırtılma ve buruşmaya karşı dayanıklı olduğu için çok aranmaktadır.
  • Mısır pamuğu: Mısır pamuğu, pima pamuğuna çok benzer. İkisi aynı bilim sınıfında bile: gossypium barbadense. Aynı dayanıklılık özelliklerine sahiptir, ancak Mısır’daki Nil Nehri Vadisi’nde yetiştirilir.
  • Yayla pamuğu: Yayla pamuğu çok kısa liflere sahiptir ve dünyanın toplam pamuk üretiminin yaklaşık %90’ını oluşturur. Mahsul Orta Amerika, Meksika, Karayipler ve Güney Florida’ya özgüdür ve burada yetiştirilir.
  • Organik pamuk: Organik pamuk, kimyasal madde kullanılmadan ve genetiğiyle oynanmamış bitkilerden yetiştirilen her tür pamuktur.

Pamuğun Özellikleri Nelerdir?

  • Pamuk, onu tekstil endüstrisinde bu kadar popüler bir elyaf haline getiren bir dizi ayırt edici özelliğe sahiptir.
  • Yumuşaklık. Pamuk bitkisi yumuşak ve kabarıktır ve bir kumaşın genellikle bu yumuşak hissi korumasına neden olur.
  • Dayanıklılık: Pamuk bitkisinin hücresel yapısı güçlüdür, sağlam ve aşınmaya dayanıklı bir kumaş oluşturur.
  • Emicilik: Pamuklu kumaş çok emici bir kumaştır çünkü pamuk lifleri arasında çok fazla boşluk vardır.
  • Boyayı iyi tutar: Pamuk emici yapısı nedeniyle çok kolay boya alır ve çok çeşitli renklerde yapılabilir.
  • Nefes alabilirlik: Pamuğun lif yapısı, onu sentetik liflere göre daha fazla nefes alabilir hale getirir.
  • Statik yapışma yok: Pamuk elektriği iletmez, bu nedenle statik pamukla ilgili bir sorun değildir.

6 Yaygın Kullanım

Pamuk, bir dizi farklı endüstride birçok kullanıma sahiptir.

  • Dokuma kumaşlar:  Pamuk, kanvas, kot, damask, pazen ve daha fazlası dahil olmak üzere çeşitli dokuma kumaşların yapımında kullanılır.
  • Giyim: Pamuk, seri üretimi, yumuşaklığı, dayanıklılığı ve emiciliği nedeniyle tekstil endüstrisinin demirbaşlarından biridir. Pamuk, tişörtler, kot pantolonlar, elbiseler, eşofmanlar ve çok daha fazlası için sıklıkla kullanılır.
  • Çarşaf ve havlular: Pamuk son derece yumuşak ve emici olduğu için nemi emmek için ihtiyaç duyulan yatak odası çarşafları ve havlular için ideal bir kumaştır.
  • İç çamaşırı: Aynı nedenlerle pamuk, rahat ve dayanıklı iç çamaşırları yapar.
  • Ev dekoru: Pamuk ayrıca döşeme, perde, kilim, yastıklar için evin her yerinde kullanılır.
  • Pamuk yağı: Pamuk tohumu, pamuk üretim sürecinin bir yan ürünüdür ve tohumlar, salata sosu ve margarin için kullanılan pamuk tohumu yağı üretiminde kullanılır. Ayrıca makyaj, sabun, mum ve daha fazlasında kullanılabilir.

Pamuğun Öne Çıkan Özellikleri

  • Elde edilen her şeyi çok değerli olması
  • Aşırı sıcak yerlerde yetişebilmesi
  • Hayvancılık açısından her yönü ile değerlendirilen özelliği olması
  • Tekstil, Yağ, Gıda, kâğıt, havacılık ve hayvancılık sektörü gibi çok geniş kullanım alanına sahip olması
  • Dünya genelinde stratejik görülmesi 

Türkiye;

  • Her geçen yıl ülke verim ortalamalarının çok yüksek bir hızla yükselmesi.
  • Ekiliş alanı olarak geniş bir alana yaygın olması
  • Birçok tohumluğun Türkiye’de üretilmesi
  • Üreticilerin bu ürünü yetiştirme özelliklerini çok iyi biliyor olmaları
  • Ekimden hasada kadar tüm işlemlerin ülkemizin genelinde mekanizasyonun yaygın olması

Agriculture ve hayvancılıkla ilgili İmeceMobil to agricultural experts and veterinarians from the ImeceMobil application about agriculture and animal farming for free of charge.

Kaynak: Bu yazı Frankfurt School tarafından İş Bankası için hazırlanan rapor ve Master Class’da bulunan What Is Cotton? A Complete Guide to the History, Characteristics, and Uses of Cotton adlı makaleden alınmıştır.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Other Posts