Kiraz Nedir? Kaç Çeşittir? Kiraz Yetiştiriciliği Nasıl Yapılır?

Anavatanı

Dünyada 1500 çeşidi olan kiraz, ismini eski Yunanca ve Latince’den almaktadır. Bugün Giresun ilimizin olduğu bölgelere Yunalılar Choerades, Romalılar Kerasous ve Cerasus (Kerasus) diyorlarmış. Giresun isminin de bu yörede yetişen yabani bir kiraz ağacı olan Ceresia‘dan aldığı rivayet edilmektedir. Osmanlı zamanında Kerasunt olarak adlandırılan il 1930 yılında Giresun olarak değiştirilmiş. Kiraz ismi de Cerasus – Kerasous – Kiraz olarak evrimleşmiştir. Dünya’da kiraz yetiştiriciliği (üretimi) en fazla Türkiye’de yapılmaktadır.

Kirazın anavatanı ise Güney Kafkasya, Hazar Denizi ve Kuzeydoğu Anadolu’ dur.

İnsan Beslemesinde Önemi

  • Ağrı kesicidir.
  • Diyabet riskini düşürür.
  • Cildi korur, yaşlanma belirtilerini geciktirir.
  • Antioksidan kaynağıdır.
  • Kalp ve damar sağlığını korur.
  • Nörolojik hastalıkların görülme riskini azaltır.
  • Bağışıklık sistemini güçlendirir.
  • Antienflamatuar – iltihap önleyicidir.
  • Vücudun melatonin salgılamasını sağlar, uykusuzluk sorununu giderir.

Kiraz Çeşitleri

  • Her çeşidin tadı, aroması ve meyve şekli, eti, meyve suyu rengi, çekirdek büyüklüğü, verim özelliği ve döllenme özellikleri farklıdır.
  • Dünyada 1500 civarında olduğu tahmin edilmektedir.
  • Her çeşidin olgunlaşma dönemi farklıdır.
  • Her çeşidin soğuklama ihtiyacı farklıdır.
  • Her çeşidin döllenme isteği farklıdır. Kiraz kendine döllenemez. Yabancı çeşide ihtiyaç duyar.
  • Kirazın sap uzunluğu: Erkencilik- Geçcilik belirleyicisidir.
  • Sap uzunluğu Depolama ve raf ömrünü etkiler. Bu nedenle fiyatlara ve pazara etki eder.

Erkenci Çeşitler:

  • Cristobalina
  • Early Burlat
  • Early Lory
  • Edirne
  • Prime Giant

Orta Dönem Çeşitler:

  • Van
  • Bing
  • Merton
  • Karagevrek
  • Haciömer

Geç Dönem çeşitler:

  • Allahdiyen
  • Ziraat 0900
  • Napolyon
  • Stella
  • Recina
  • Kordia
  • Sweet Heard

Kiraz Çeşitlerinin Soğuklama İhtiyacı

  • Soğuklama ihtiyacı, bitkilerin iyi tomurcuklanması ve verim verebilmesi için yaprak döktükten su yürüyene kadar geçen sürede 0-7,2 C derece değerleri arasında geçirmesi gereken süredir.
  • Bir meyvenin yetişip yetişmeyeceğini belirler.
  • Çiçek açma tarihlerini erkenci veya geççiliği belirler.
  • İklim değişikliği en çok bu konuda sorun yaratacaktır.

Kiraz Anaçları

Kirazın Çoğaltılması için toprak altı kısmına aşılanması gerekir. Biz buna Anaçlar diyoruz. İki Tür Anaç var.

Tohum anaçları:

  • Kuş Kirazı (Yabani kiraz)
  • İdris( Mahlep)
  • Vişne Klon anaçlar (Doku kültürü ile)
  • Mahleb SL 64
  • MaxMa 14
  • Gisella 6
  • Gisella 5
  • PHL

İdris- Kuş Kirazı : Klasik ağaçlar: Dikim aralıkları (6×7,7X8, 5X6)

  • 7 Yaşında Meyve yatar.
  • SL64- MaxMa14- Gisella6 : Yarı Bodur
  • Ağaçlar Dikim aralığı (5×4, 5×3,5)
  • 5 Yaşında Meyveye yatar
  • Gisella 5-PHLC: Tam bodur ağaçlar
  • Dikim aralığı: (4 X1,5, 4,5 X2)
  • 3 Yaşında meyveye yatar.

Tam bodur ve Yarı bodur Klon Anaçların Avantajlar:

  • Toprak yapısına uygun değişik anaç seçimleri yapabilme özelliği
  • Erken yaşta verime yatma,
  • Birim alanda yüksek miktarda ürün,
  • Kaliteli ürün elde etme,
  • Maliyet düşüşü özellik sağlama (hasat, budama, hastalık-zararlı mücadelesi vb.)

 

Kiraz Üretim Şekilleri

 

  • Tam Bodur
  • Yarı Bodur
  • Klasik

 

 

 

 

Dünyada Kiraz Üretimi

2018 Yılı Dünya Kiraz Üretimi Oransal Dağılımı

Kaynak: FAO, Erişim Tarihi: 15.06.2021

Ülkeler Bazında Dünya Kiraz Üretim Miktarı (Ton)

Kaynak: FAO, Erişim Tarihi: 15.06.2021

2018 Yılı Dünya Kiraz Alanı Oransal Dağılımı

Kaynak: FAO, Erişim Tarihi: 15.06.2021

Ülkeler Bazında Dünya Kiraz Alanı (ha)

Kaynak: FAO, Erişim Tarihi: 15.06.2021

2019 Yılı Dünya İhracat Miktarı

2019 yılı dünya ihracat miktarının:

  • %34’ünü Şili,
  • %28’ini Hong Kong,
  • %11’ini ABD,
  • %10’unu Türkiye,
  • %3’er paylarını İspanya ve Azerbaycan oluşturmaktadır.

2019 Yılı Dünya İthalat Miktarı

2019 yılı dünya ithalat miktarının:

  • %26’sını Çin,
  • %26’sını Hong Kong
  • %10’unu Rusya
  • %6’sını Almanya ve %3’ünü Kanada oluşturmaktadır.
  • Hong Kong kiraz üretimi olmadığı halde dünya kiraz ithalatı yapan (reexport) ikinci ithalatçı ülkedir.

Çiftçi Uygulamaları:

Çiftçi Uygulamaları: Bahçe Tesisi

  • Kiraz Tek başına Meyve veremez.
  • Dölleyici farklı çeşide ihtiyacı vardır.
  • Meyve verme dönemine arı gerekir.
  • Dikim planı iyi yapılmalı.
  • Dikimden önce toprağı derin sürülmelidir.
  • İklim ve pazara göre çeşit, toprağa göre anaç seçilmelidir.

Çiftçi Uygulamaları: Sulama

  • Kiraz sulamasında en kritik dönem meyve çekirdeğin sertleşmeye başladığı dönemdir.
  • Ben düşme döneminden itibaren, hasada 4-5 gün kalıncaya kadar kiraz bitkileri susuz bırakılmamalıdır.
  • Kiraz ağaçlarında hasada yakın dönemde bitkiler susuz kalır ise erken olgunlaşma meydana gelir.
  • Hasattan sonra mutlaka sulama yapılmalıdır.

         Sulama Şekilleri

    • Salma-Karık
    • Yağmurlama (Mini yağmurlama)
    • Damlama

Çiftçi Uygulamaları: Gübreleme

  • İhracata dönük yüksek kalibre isteniyorsa toprak analizine göre besleme
  • Yaprak analizi de profesyonel yetiştiricilikte toprak analizi kadar önemli bir işlemdir.
  • Toprak analizinde mevcut görünen besin elementleri, bitki için yarayışlı formda olmayabilir ve bitki bundan faydalanamıyor olabilir.
  • Bu nedenle verimli bir gübreleme programının yapılabilmesi için toprak analizi ile yaprak analizinin de düzenli olarak yapılması ve birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.

Çiftçi Uygulamaları: Zirai Mücadele ve İlaçlama

En Zararlı:

  • Kiraz İç kurdudur.
  • Bakla Zınnı: Verimi düşürür
  • Dip Kurtları: Ağacı susuz bırakır.

En Önemli Hastalıklar:

  • Monilya: Çiçeklenme döneminde çiçeği öldürür.
  • Dal-Kök Kanseri: Ağacı öldürür.
  • Virütik Hastalıklar

Çiftçi Uygulamaları: Budalama

Kirazda 4 Çeşit Budama

  • Şekil Budaması
  • Verim Budaması
  • Gençleştirme Budaması
  • Yazlık Budama

Çiftçi Uygulamaları: Dal Eğme

Dal eğmedeki amaç:

  • Bitkiyi erken verime yatırmak
  • Meyve Kalitesini artırmak

Çiftçi Uygulamaları: Hasat

  • Kiraz yapısı itibari ile mekanik vefiziksel hasarlara oldukça duyarlıdır.
  • Hasat El ile.
  • Hasattan sonraki işlemler raf ömrünü belirler
  • Bir kişi bodur kiraz ağacından 150 – 200 kg ürün toplayabilirken, klasik ağaçlardan 40 -80 kg. arası kiraz toplayabilir.
  • En önemli maliyet unsurudur.

Çiftçi Uygulamaları: Standartlar-Kalibrasyon

  • Kirazda kalite ve standardizasyon pazar için önemlidir.
  • Dünyada 26 kalibre üstü kirazlar yüksek değerde alıcı bulur.
  • 26 kalibre altı kirazlar düşük fiyatlarda iç piyasaya sunulur.
  • Son yıllarda kalibre artırmak için ben düşme döneminde GA3 (Gibberellik asit) uygulanması yapılmaktadır. Gibberellik asit uygulamadan sonra yağış olursa meyve çatlaması çok yükselir.

İKLİM VE TOPRAK İSTEKLERİ

Kiraz Yetiştiriciliği İklim İstekleri

  • Kirazın soğuklama gereksinimi 7,2°C’nin altında 1000 saatten fazladır. Geçci çeşitlerde ise 2000 saate varmaktadır.
  • Sıcaklığın 35°C’nin üzerinde olduğu durumlarda kiraz ağaçları olumsuz olarak etkilenir.
  • Kiraz yetiştiriciliği, özellikle kışın sıcaklığın sık sık -25°C, -30°C’nin altına düştüğü alanlarda başarılı olmamaktadır.
  • Kirazlar, ilkbahar geç donlarından sık sık zarar görmektedir. Çiçek tomurcukları -2,4°C’ye kadar dayanabildiği halde, açmış çiçekler -2°C’de donarlar. Çiçekten sonra oluşan küçük meyveler ise -1,1°C’de dondan zarar görürler.
  • Dolu yağışlarının yoğun olarak yaşandığı bölgelerde ürün ve meyve kalitesinde kayıplar oluşur.
  • Genel olarak vejetasyon döneminde 600 mm yağış alan yerlerde kiraz yetiştiriciliği sulamaya gerek kalmadan yapılabilirse de, modern bahçe tesisinde sulama imkânları karşılanmadan bahçe kurulmamalıdır.
  • Kirazların çiçeklenme ve meyve oluşumu esnasında havaların yağışlı gitmesi istenmez. Çiçeklenme zamanında yağan yağmur döllenmeyi güçleştirir.
  • Meyve olgunlaşması esnasında yağabilecek yağmur meyvelerin çatlamasına neden olarak pazar değerini düşürür.
  • Çiçeklenme zamanında sıcaklığın 12°C’nin altında olduğu durumlarda arı ve böcekler çalışmaz bu da meyve tutumunu olumsuz etkiler

Kiraz Yetiştiriciliği Toprak İklim İstekleri

  • Kiraz toprak istekleri açısından hassas bir ağaçtır.
  • En ideal topraklar A horizonu derin killi tın topraklardır. Çok ağır killi topraklar ile çok kumlu topraklar ideal değildir.
  • Aktif kireç oranı en dayanıklı anaçlarda %15’ i geçmesi tavsiye edilmez. Kireç oranı düşük ( % 3 altında) topraklarda kalsiyum eksikliği yaratır.
  • Yüksek oranda ağır metal, bor, çinko, bakırlı topraklar toksik etki yapar.
  • İyi drene edilmiş, derin, havalanabilen ve yaz aylarında düzenli olarak sulanabilen, pH 6 – 7 , 5 arasında, organik madde oranı en az % 2’nin üzerindeki topraklar kirazlar için en uygun topraklardır.

Kiraz Fiyatları

Genel Fiyat oluşumları:

  • Döviz kurları
  • Ülke rekolteleri
  • Ulusal arz talep (Dış ticaret)

Yerel fiyat oluşumları:

  • İşleyici/ depolayıcı / rekabet koşulları
  • Kalite (26 kalibre üstü/altı)
  • Don olayı
  • Dönemsellik (Erkenci- Orta- Geçci)
  • Çeşit özelliği
  • Yola dayanıklılık.

Kiraz Üretiminde Risk ve Sigorta

İzmir ili Kemalpaşa ilçesi Erkenci Çeşit

Niğde ili Ulukışla ilçesi Ziraat 0 900 çeşidi

Kiraz Sektörü Swot Analizi

Güçlü Yönler

  • Üretim Kültürü
  • Lojistik altyapılar
  • Teknik bilgi yeterliliği
  • Ucuz işgücü
  • Türk Kirazı (Z0900) 

Zayıf Yönler

  • Tanıtım yetersizliği
  • Ülke İmajımız
  • Pestisit Sorunları 
  • Uluslararası İlişkiler
  • Girdi Bağımlılığı

Fırsatlar

  • Pazar Büyüklüğü
  • Pazara Yakınlık 
  • Asya Pazarı

Tehditler

  • İklim Değişikliği
  • Yanlış Bahçe Tesisleri

 

Agriculture ve hayvancılıkla ilgili ImeceMobil uygulamasından alanında uzman ziraat mühendisleri ve veterinerlere ücretsiz bir şekilde soru sorabilirsiniz.

Kaynak: Bu yazı Frankfurt School tarafından İş Bankası için hazırlanan rapor ve Tarım Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan Dünyada Kiraz adlı rapordan alınmıştır.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Diğer Paylaşımlar